با آغاز محرم بيرق هاي سياه در سردرب خيمه ها، تکيه ها و خانه ها برافراشته مي شود و شهرستان دشتي که از ديرباز مردمانش عشق و ارادت ويژه اي به اهل بيت داشته اند با برنامه هاي خاص و منحصر به فردي به استقبال ماه محرم مي روند.
دشتي خاستگاه بسياري از آيين هاي مذهبي استان بوشهراست و شروه، نوحه هاي پا منبري، بيت خواني،ليله خواني،مراسم محرم و بسياري ديگر از آواها و آيين ها از شهرستان دشتي گسترش پيدا کرده است.
خورموج مرکز شهرستان دشتي که در 75 کيلومتري بندر بوشهر قرار دارد نيز داراي آيين ها و آواهاي مذهبي خاص است که اوج آن در ماه محرم متبلور مي شود. در اين ميان حسينيه ميرزاي خورموج به عنوان مرکز ثقل آييني و مذهبي که اولين   حسينيه  اين شهر نيز هست جايگاه مهم و رفيعي در خورموج دارد و داراي تقدس ويژه اي در ميان اهالي است. حسينيه ميرزاي خورموج در سال 1306 قمري توسط ميرزا اسد الله مباشر دشتي فرزند ملا عبدالعلي از بزرگان طايفه ميرزايان خورموج احداث مي گردد.
ميرزا اسدالله مسقط الراس پدرش روستاي مغدان دشتي بوده و معاصر محمد خان دشتي بوده است. مشار اليه بعد از فوت پدر به عنوان برادر بزرگتر رياست خانواده و بازماندگان طايفه را بر عهده مي گيرد.  وي نخست در دستگاه حسين خان برادر محمد خان که محل سکونت و حکومتش کاکي دشتي بوده است شغل پيشکاري و منشي گري را داشته است. ايشان مدتي بعد دستگاه حسين خان را ترک کرده و به خورموج که مقر حکومت محمد خان بوده وارد مي شود و در دستگاه خان به شغل مباشري،منشي گري وسررشته داري و پيشکاري پردازد.محمد خان که مردي اديب ومتمدن وتحصيل کرده بود، مانند پدري مهربان ،ميرزا اسدالله ودو برادرکوچکش ميرزا علي و ميرزا نصرالله را تربيت مي نمايد.ميرزااسدالله  با کفايت ولياقتي که از  خودنشان مي دهد رسما" از طرف دربار سلاطين قاجار به معاونت حکومت دشتي منصوب وهرساله حکم و فرمان شاهي به او صدور مي يافت و بدين ترتيب ميرزا اسد الله ودو برادرش در خورموج متوطن مي شوند. ميرزا اسدالله بعدا" در زمان حکومت جمال خان نيز به عنوان منشي اصلي وي   منصوب مي شود.ميرزا اسدالله شخصي متدين ودر اعتقادات مذهبي و ديني خويش بسيار راسخ وبا ثبات بوده و در انجام کارهاي خير هميشه مستعد  و پيشگام بوده است وعلاوه بر خورموج ،مسجد قديمي بردستان ازتوابع  بندردير نيز از ابنيه ي خيريه ي اوست . با توجه به روحيه ديني  وعشق وارادت او به خاندان پيغمبر (ص ) ، تصميم مي گيرد که مسجد وحسينيه اي را در خورموج احداث کند ودر سال 1206 ه ق حسينيه را که زمينش نيز به خودش تعلق داشت بنا مي کند .ساخت حسينيه دو سال به طول مي کشد و معماراين حسينيه دقيقا" مشخص نيست اما حدس و گمان بر اين است که  معمار حسينيه ميرزاي خورموج ميرزا فتح علي معمار شيرازي که معمار قلعه بوده شايد باشد. ميرزا از اين جهت که نمي خواسته در ثواب حسينيه و مسجد شريکي داشته باشدهرکسي را کارمي کرده بدون مزد نمي گذاشته واول صبح به کارگران حقوق پرداخت مي کرده است  و10شي برابر با 50 دينار دستمزد به کارگران مي داده است . حسينيه داراي سقف هاي گنبدي شکل واز ايوان هاي مختلفي برخوردار است . مصالح حسينيه سنگ و گچ چاري بوده که سنگ گچ را از کوه بيرم مي آوردند وبا هيزم وتنگ نخل سوزانده وسپس کوبيده وبا شن مخلوط کرده وگچ مي ساختند.ستون هاي حسينيه درونشان خالي است تا براثر انقباض وانبساط تعادل ايجاد شود ولطمه اي به ستون ها نخورد.در ابتداروشنايي حسينيه توسط فانوس تامين  مي شده وسپس چراغ توري وچراغ هاي بلوري (لاله)روشنايي حسينيه راتامين مي کرده تا اين که در سال1345 برق مي آيد ودر همان سالها نيز بلندگو در حسينيه نصب مي گردد.فرش هاي حسينيه در ابتدا غالبا حصير و مقداري هم نمد و قاليچه بوده وسپس زيلو خريداري مي شود.ايوان ها نيزاوايل بدون درب بوده که توسط مرحوم سيد عباس شهزاد يکي از بانيان حسينيه درب تخته اي ساخته ونصب مي گردد.ميرزااسدالله پس ازحسينيه،مسجد ميرزا را دوسال بعد مي سازدوغسالخانه اي را نيز نزديک حسينيه احداث مي کند.وي درسال 1318 قمري فوت مي کند.
با فوت ميرزا اسدالله سيدعلي شاه جعفرباني حسينيه مي شود وبه ترتيب فرزندان ونوادگان وي که به خاندان رکني مشهورند باني حسينيه مي شوند.ميرزا اسدالله در منطقه داراي مستغلات و املاکي بوده است.از جمله در منطقه خاييز اهرم و روستاي کاردنه دشتي داراي زمين هاي زراعتي وباغ هاي خرما ومرکبات بوده که از درآمدومحصول آنها براي روضه خواني و عزاداري در ماه هاي محرم وصفردر حسينيه ميرزاي خورموج مصرف مي کرده است واز موقوفات حسينيه ي ميرزا بوده است.
مراسم سوگواري امام حسين (ع) با شکوه خاصي در حسينيه برگزار مي شده است وروضه خواني ،سينه زني
و مراسم تعزيه و...با آيين خاصي اجرا مي شده که البته بعضي از اين رسوم وآيين ها تاهنوز باقي است.زاير احمد زاير حسن ، سيد باقر شاه جعفر ،سيد محمد مهدي وسيد اسدالله جعفري ،مرحوم سيد احمدبهزادي ،  مرحوم سيد مصطفي شاه کوچک روضه خوانان محلي اين حسينيه بوده اند که پس از انقلاب غالبا روضه خوانان ،روحانيون اعزامي ازشهرهاي ديگر وبويژه قم بوده و هستند. کتاب روضه الشهدا يا مقتل خواني يکي از سنت هاي رايج در منطقه دشتي بوده که هنوز در حسينيه ميرزا اجرا مي شود واز قديم کساني چون زاير محمد زاير قنبر ، مرحوم ميرزا محمود حامدي شاعر اهل بيت خورموجي ، مرحوم ملا حسن محمدي و حاج ابراهيم محمدي کتاب خوان حسينيه بوده اند.کتاب روضه را کتاب خوان در اول مراسم مي خواند و براي آگهي مردم ازروضه خواني نيز ذاکرين ذکر مي گفته اند. معمولا ذکر پس از پايان نمازجماعت مغرب وعشا خوانده مي شود که هنوز نيز اين رسم رايج است.
نوحه پامنبري پيش از روضه خواني و رفتن سخنران يا روضه خوان روي منبر اجرا مي شود و گروهي دايره اي شکل مي دهند و2 يا 3 نفر نوحه خوان اصلي هستند وسايرين جواب مي دهند.غالب نوحه هاي پامنبري را درايي ساخته است اما شيخ علي عاشوري متخلص به معکوس و شيخ حسين عاشوري و... نيز نوحه هايي دارند.در خورموج و در حسينيه ميرزا در ابتدا سينه زني متفاوت از اکنون بوده ومراسمي خاص اين شهر اجرا مي شده و مرحوم سيد حسام رضواني وحسن محمد عبدالله (حسو ) نوحه خوانان اصلي بوده اند و محمد بحرالعين يکي ديگر از نوحه خوانان حسينيه در دهه 40 سينه زني و نوحه هاي بوشهري را جايگزين سينه و نوحه هاي سنتي خورموج مي کند. سينه محلي خورموج شکل واحد داشته و پاي سينه زن تا نزديک پيشاني بالا مي آمده ومير علمدار حسين بي سرافتاده يا اين سر پر ز خون بين کنار مصطفي و چون علي اکبر سوي ميدان شد از نوحه هاي قديمي بوده که تقريبا منسوخ شده است.
در حسينيه ميرزا عصر عاشورا ازهمان سال هاي اوليه تاسيس تا پيش از انقلاب تعزيه اجرا مي شده و مرحوم شاه سيف وسيد نعمت الله رکني ،مرحوم سيد مرتضي وسيد ضيا رضواني ،مرحوم سيد اسدالله جعفري ، مرحوم محمد و غلامعلي يزدان پناهي ،مرحوم فخرالدين علايي ، مرحوم ميرزا احمد و هدايت الله خواجگاني ،مرحوم شاه ابراهيم حسيني و خورشيد پورسعيد ،سيد حسين رضواني و حاج محمد کازروني برخي از کساني بوده اند که در نقش هاي مختلف تعزيه اجرا مي کرده اند.علم گرداني نيز يکي از ديگر آيين هاي اجرا شده در محرم بوده که روز هشتم ونهم محرم علم منسوب به حضرت ابوالفضل در زماني که خورموج جمعيت زيادي نداشته در تمام خانه هاي اهالي گردانده  ودور علم نوحه مي خواندند وسينه مي زدند. ولي با رشد جمعيت علم روز هشتم وارد حسينيه شده و در حسينيه علم گرداني صورت مي گيرد.شب عاشورا عزادران تا صبح بيدارند و علاوه بر مراسم هاي يادشده بيت وليله خواني ،گهواره جنبان علي اصغر که ويژه زنان است و مراسم صبحدم اجرا مي شود. در ايام محرم تاشب دهم هر شب اختصاص به يکي از شهداي کربلا دارد وظهر روز عاشورا روضه خوان پس از آن که مصيبت شهادت امام حسين را مي خواند از منبر پايين مي آيد وبر سر زنان اي ذوالجناح باوفا کو حسين من  را مي خواند وديگران حلقه هاي سينه زني را تشکيل مي دهند. شام غريبان نيز مراسم خاص خود را دارد .هر چند نماي قديمي حسينيه ميرزا با افزايش بنا و تعميرات جديد در حاشيه قرار گرفته است اما هنوز ستون ها و سقف گنبدي آن پابرجاست و سنگ ها وخشت ها و آجرهاي آن بيش از نيم قرن است که ذکر امام حسين مي گويند وميزبان قدم هاي مشتاقان و دوست داران اباعبدالله است.